15 lutego

Ponieważ jedno z ważniejszych świąt w kalendarzu państwa serbskiego wypadało w sobotę, 15 lutego, dziś mamy dzień wolny od pracy. 15 lutego. Сретење, дан државности, дан уставности. Spotkanie Pańskie czy też Ofiarowanie Pańskie, Dzień Państwowości, Dzień Konstytucyjności. Sretenje często pełni rolę symboliczną w historii Serbii. 15 lutego 1804 roku (jedne źródła podają 14 lutego), podjęto decyzję o rozpoczęciu pierwszego serbskiego powstania, co zapoczątkowało wyzwolenie narodów bałkańskich od tureckiej władzy. Serbowie jako pierwsi chwycili za broń w dążeniu do państwowości. Kolejne bunty wśród narodów bałkańskich, które wybuchały przeciwko Turcji, inspirowane były właśnie tym serbskim. Tego dnia zdecydowano, że powstanie poprowadził Ђорђе Петровић zwany Карађорђе (Czarny Jerzy). Decyzja o  powstaniu była poprzedzona rzezią kniaziów w Valjevie (сеча кнезова ), szanowanych panów serbskich, kniaziów przedstawicieli szlachty. Kniaziowie planowali powstanie, Turcy przechwycili list, w którym kniaź Nenadović opisywał napięta sytuację pomiędzy Serbami i tureckimi oficerami, efektem takiej nielojalności była rzeź. W tym czasie Serbia ograniczała się do okręgu belgradzkiego (Београдски пашалук). Chociaż  różnie to było z powodzeniem tego powstania, które ostatecznie upadło, odegrało ono dużą rolę na drodze do serbskiej państwowości. Na początku powstanie zajęło pozycje na zachód od rzeki Kolubara, Sumadiję i Pomorawlje. Okręg belgradzki został wyzwolony w całości w 1807 roku. Jednak już w 1813 roku Turcy ponownie podporządkowali sobie na krótko wyzwolone ziemie serbskie. Serbowie nie poddali się tak łatwo i już w 1815 ponownie zorganizowali powstanie. Tym razem dowódcą powstanie został Милош Обреновић (Miloš Obrenović). Tym razem udało się w porozumieniu z Turcją ustanowić w okręgu belgradzkim wewnętrzne prawa, a przywódca powstanie został mianowany księciem. Tutaj pojawił się i przywódca pierwszego powstania, zgłaszając pretensje do władzy, wspomniany Карађорђе. Skończył on jednak marnie, przybywszy z emigracji w 1817 roku został po prostu zamordowany (podobno Obrenović wysłał jego głowę sułtanowi), co wywołało późniejsze niesnaski pomiędzy dynastią Obrenović i Karadorđević ( po Milošu Obrenoviću na tronie zasiadł na krótko jego syn Milan, po nim drugi syn Mihailo, a po nim Aleksandar Karađorđević syn zabitego Karađorđa). W 1829 roku w pokoju adrianopolskim Serbia uzyskuje autonomię, zaś 15 lutego 1835 roku w Kragujewcu, uchwalono  konstytucję Księstwa Serbskiego, tzw. Sreteńską ustawę Сретењски устав. Odegrała ona raczej rolę symboliczną, gdyż niedługo (55 dni) po jej uchwaleniu została zawieszona przez Miloša Obrenovića (rzekomo pod naciskiem Rosji i Austrii). W efekcie w roku 1838 Turcja nadała Księstwu ustawę pełniącą funkcję konstytucji, uznawano w niej m.in. dziedziczność tronu przez dynastię Obrenovićów, z ograniczeniem roli władcy. Następne podobne dokumenty dla Księstwa Serbskiego, pojawiały się w 1869, 1888, 1901  i 1903 roku.

Oczywiście, tekst jest dość powierzchowny, ma na celu choć trochę przybliżyć tło historyczne święta narodowego. Na podstawie wiedzy ze studiów oraz wystawy w muzeum pierwszego i drugiego powstania serbskiego. Муселимов Конак, Ваљево. Swoją drogą muzeum znajduje się w najstarszym zachowanym w Valjevie budynku, a w jego piwnicy przetrzymywani byli dwaj kniaziowie zabici w czasie rzezi kniaziów. Na zdjęciu część wystawy, kniaziowie Алекса Ненадовић (Aleksa Nenadović) i Илија Бирчанин (Ilija Birčanin).

DSCF2132

* I tym razem nie obędzie się bez wierzeń ludowych. Mówi się, iż na dzień Sretenja spotyka się zima i lato. Jeśli dzień jest pogodny i słoneczny, a niedźwiedzie, które wyjdą z jaskiń wystraszą się swoich cieni i ponownie zapadną w sen zimowy, jak nic zima potrzyma jeszcze sześć tygodni. Sobota była bardzo ciepła i słoneczna, niedźwiedzi nie widziałam, ale mieszkańcy Nowego Sadu wyszli ze swoich jaskiń i masowo pili kawy w ogródkach kawiarnianych. Cieni, ani zimy się nie boją.

 

2 komentarze

  • Odpowiedz Luty 19, 2014

    wiecznebg

    I jak zwykle można było liczyć na wyczerpującą temat historię składającą się z faktów. Za to lubimy koleżankę z NS.

  • Odpowiedz Marzec 3, 2014

    Ania Sojka.Ptica

    Dzięki wielkie. Ale to i tak ułamek historii, to tak na zachętę by zgłębiać ją dokładniej 😉

Dodaj komentarz